کتاب ایران و نظم‌ های منطقه‌ای

منطقه خزر نتیجه تحولات ژئوپلیتیکی ناشی از فروپاشی شوروی در اواخر دهه ۹۰ میلادی است؛ تحولی که به ظهور سه کشور آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان انجامید و زمینه را برای حضور بازیگران فرامنطقه‌ای فراهم کرد. این بازیگران به دلیل موقعیت راهبردی منطقه، منابع غنی انرژی، و تلاش برای ارائه مدل‌های سیاسی متفاوت به کشورهای تازه‌استقلال‌یافته، عملاً با تداوم حضور تاریخی روسیه در این منطقه (که پنج سده سابقه دارد) به‌نوعی تقابل پیدا کردند. این تحولات برای ایران نیز چالش‌های امنیتی، سیاسی و اقتصادی متعددی ایجاد کرده است. ایران به‌عنوان کشوری با پیشینه تاریخی و تمدنی عمیق، بیشترین قرابت فرهنگی، انسانی و جغرافیایی را با مردمان این منطقه دارد و نظام امنیت منطقه‌ای خزر در سه دهه اخیر تأثیر مهمی بر امنیت ملی ایران داشته و همچنان نیز خواهد داشت. با توجه به جایگاه ایران در میان ضرورت‌ها و ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی منطقه (شامل ابعاد ژئواستراتژیک، ژئوارتباطی، امنیتی، ژئوکالچر و ژئواکونومیک)، در آینده نیز باید شاهد تنش‌ها و چالش‌های بیشتری علیه امنیت ملی ایران باشیم.